Do và does là hai từ khiến nhiều trẻ dễ nhầm lẫn khi mới học ngữ pháp tiếng Anh. Cả hai thường xuất hiện trong câu hỏi và câu phủ định ở thì hiện tại đơn, nhưng cách dùng phụ thuộc vào chủ ngữ. Nếu chỉ yêu cầu trẻ học thuộc quy tắc, bé có thể nhớ lúc học nhưng nhanh quên khi làm bài tập hoặc giao tiếp.
Để giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn, cha mẹ nên kết hợp quy tắc ngắn gọn với ví dụ quen thuộc, bài tập phân loại chủ ngữ và trò chơi hỏi đáp. Khi được luyện tập theo từng bước, trẻ sẽ dần biết lúc nào dùng do, lúc nào dùng does và tránh những lỗi thường gặp.
1. Giúp trẻ nhớ quy tắc dùng Do và Does qua chủ ngữ
Điều đầu tiên trẻ cần nhớ là do và does được lựa chọn dựa vào chủ ngữ trong câu hiện tại đơn.
- Do dùng với I, you, we, they và chủ ngữ số nhiều.
- Does dùng với he, she, it và chủ ngữ số ít chỉ một người hoặc một vật.
Cha mẹ có thể giúp bé ghi nhớ bằng bảng sau:
| Chủ ngữ | Từ sử dụng | Ví dụ |
| I | Do | Do I need a pencil? |
| You | Do | Do you like apples? |
| We | Do | Do we have homework? |
| They | Do | Do they play football? |
| He | Does | Does he like milk? |
| She | Does | Does she read books? |
| It | Does | Does it work? |
| Nam / My sister | Does | Does Nam play chess? |
Thay vì yêu cầu trẻ học thuộc toàn bộ bảng ngay lập tức, cha mẹ nên chia thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất gồm I, you, we, they đi với do; nhóm thứ hai gồm he, she, it và tên một người đi với does.
Một mẹo đơn giản là cho trẻ đọc thành nhịp: “I, you, we, they – do; he, she, it – does.” Sau khi bé nhớ được hai nhóm đại từ, hãy thêm các chủ ngữ như my father, Lan hoặc the cat để trẻ hiểu rằng quy tắc không chỉ áp dụng với đại từ.
2. Dạy trẻ dùng Do và Does trong câu hỏi
Trong câu hỏi ở thì hiện tại đơn, do và does thường đứng trước chủ ngữ. Sau đó là động từ nguyên mẫu.
Công thức cơ bản:
- Do + I/you/we/they + động từ nguyên mẫu?
- Does + he/she/it + động từ nguyên mẫu?
Ví dụ:
- Do you like bananas? – Bạn có thích chuối không?
- Do they go to school by bus? – Họ có đi học bằng xe buýt không?
- Does he play football? – Cậu ấy có chơi bóng đá không?
- Does she speak English? – Cô ấy có nói tiếng Anh không?
Khi luyện tập, cha mẹ nên cho trẻ nhìn chủ ngữ trước rồi mới chọn do hoặc does. Chẳng hạn, đọc câu “___ Lan like cats?” và hỏi bé: “Lan là một người hay nhiều người?”. Khi trẻ trả lời “một người”, hãy hướng dẫn bé chọn does.
Sau đó, cho bé tự hoàn thành các câu tương tự:
- ___ you have a pencil?
- ___ your brother like music?
- ___ the dogs run fast?
- ___ Mai read every day?
Đáp án lần lượt là Do, Does, Do, Does.
Cách làm này giúp trẻ hình thành thói quen xác định chủ ngữ trước khi chọn từ để hỏi, thay vì đoán dựa vào cảm giác.
3. Giúp trẻ dùng Do và Does trong câu phủ định
Do và does còn được sử dụng để tạo câu phủ định với do not (don’t) và does not (doesn’t).
- I/you/we/they + don’t + động từ nguyên mẫu.
- He/she/it + doesn’t + động từ nguyên mẫu.
Ví dụ:
- I don’t like coffee. – Tôi không thích cà phê.
- They don’t play tennis. – Họ không chơi quần vợt.
- He doesn’t like carrots. – Cậu ấy không thích cà rốt.
- My sister doesn’t watch TV at night. – Chị gái tôi không xem tivi vào buổi tối.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là sau doesn’t, động từ chính trở về dạng nguyên mẫu. Trẻ thường mắc lỗi viết “She doesn’t likes music” vì nghĩ rằng chủ ngữ she luôn cần động từ thêm “s” hoặc “es”.
Cha mẹ có thể cho bé so sánh hai câu:
- She likes music.
- She doesn’t like music.
Ở câu khẳng định, động từ “like” chuyển thành “likes”. Nhưng khi đã có “doesn’t”, động từ chính trở về “like”.
Hãy yêu cầu trẻ gạch chân doesn’t và khoanh tròn động từ đứng sau nó. Thực hành với các động từ quen thuộc như like, play, eat, read và watch sẽ giúp bé nhận ra quy tắc nhanh hơn.
4. Phân biệt Do và Does bằng các cặp câu dễ nhớ
Sau khi trẻ hiểu quy tắc, cha mẹ nên cho bé so sánh những câu có cùng nội dung nhưng thay đổi chủ ngữ. Khi chỉ thay một yếu tố, trẻ sẽ dễ nhận ra vì sao do chuyển thành does.
| Câu với Do | Câu với Does |
| Do you like milk? | Does he like milk? |
| Do they play football? | Does Nam play football? |
| We don’t eat fish. | She doesn’t eat fish. |
| They don’t watch TV. | My brother doesn’t watch TV. |
Hãy yêu cầu trẻ xác định chủ ngữ trong từng câu trước khi đọc đáp án. Ví dụ, khi so sánh “Do they play football?” với “Does Nam play football?”, bé cần nhận ra “they” là chủ ngữ số nhiều, còn “Nam” là một người.
Một cách luyện tập khác là thay tên nhân vật trong câu. Bắt đầu với “Do you read books?”, sau đó đổi thành “Does Lan read books?”. Tiếp tục đổi thành “Do Lan and Mai read books?” để trẻ nhận ra rằng chủ ngữ gồm hai người sẽ dùng do.
Khi cần củng cố thêm kỹ năng học và ghi nhớ kiến thức, cha mẹ có thể kết hợp việc luyện ngữ pháp với thói quen ôn tập ngắn mỗi ngày. Cách học có hệ thống cũng là nguyên tắc hữu ích khi trẻ luyện các phép tính và kiến thức nền tảng cùng Bảng Cửu Chương: học từng phần, luyện đều đặn rồi mới tăng độ khó.
5. Luyện Do và Does qua trò chơi tại nhà
Trẻ thường ghi nhớ tốt hơn khi được chủ động lựa chọn đáp án và sử dụng tiếng Anh trong tình huống gần gũi. Cha mẹ có thể dành khoảng 5–10 phút mỗi ngày cho một trong những trò chơi dưới đây.
Trò chơi 1: Chọn đúng Do hay Does
Viết các câu còn thiếu từ để hỏi lên giấy. Trẻ chọn do hoặc does để điền vào chỗ trống.
- ___ you like ice cream?
- ___ she have a red bag?
- ___ your friends play badminton?
- ___ the dog sleep here?
- ___ Nam and Minh study English?
Đáp án: 1. Do; 2. Does; 3. Do; 4. Does; 5. Do.
Sau mỗi câu, yêu cầu bé giải thích ngắn gọn vì sao chọn đáp án đó. Nếu trẻ trả lời sai, hãy quay lại xác định chủ ngữ thay vì chỉ đọc đáp án đúng.
Trò chơi 2: Phân loại thẻ chủ ngữ
Chuẩn bị các thẻ ghi I, you, we, they, he, she, it, Nam, my mother và the children. Tạo hai khu vực trên bàn, một khu vực dành cho do và một khu vực dành cho does.
Trẻ lần lượt đặt từng thẻ vào nhóm phù hợp. Sau đó, cha mẹ chọn một thẻ bất kỳ và yêu cầu bé đặt câu hỏi hoặc câu phủ định.
Ví dụ, với thẻ “my mother”, trẻ có thể nói “Does my mother like tea?” hoặc “My mother doesn’t like tea.”
Trò chơi này giúp bé ghi nhớ mối liên hệ giữa chủ ngữ và do/does trước khi phải vận dụng trong câu hoàn chỉnh.
Trò chơi 3: Phỏng vấn người thân
Cha mẹ làm mẫu bằng những câu hỏi đơn giản như “Do you like apples?” hoặc “Do you play football?”. Sau đó, hướng dẫn trẻ hỏi về các thành viên trong gia đình bằng does.
Ví dụ:
- Does your dad cook dinner?
- Does your sister like drawing?
- Does your brother play games?
Người được hỏi trả lời “Yes, he does”, “No, she doesn’t” hoặc câu trả lời phù hợp. Khi đã quen, hãy đổi vai để trẻ tự đặt câu hỏi.
Cha mẹ có thể tham khảo thêm các hoạt động và phương pháp trong chuyên mục học tiếng Anh để xây dựng lịch luyện tập phù hợp với độ tuổi, kết hợp giữa ngữ pháp, từ vựng và giao tiếp thực tế.
6. Những lỗi thường gặp khi trẻ học Do và Does
Ngay cả khi đã nhớ quy tắc, trẻ vẫn có thể nhầm lẫn khi đặt câu. Nhận diện đúng lỗi sẽ giúp cha mẹ hướng dẫn bé sửa nhanh hơn.
Dùng Does với chủ ngữ số nhiều: Trẻ có thể viết “Does they like football?” vì nhớ rằng does thường xuất hiện trong câu hỏi. Hãy nhắc bé kiểm tra chủ ngữ: “they” đi với do, nên câu đúng là “Do they like football?”.
Quên đưa động từ về nguyên mẫu: Một lỗi phổ biến là “Does she likes music?” hoặc “He doesn’t plays football”. Sau does hoặc doesn’t, động từ chính dùng dạng nguyên mẫu. Vì vậy, câu đúng là “Does she like music?” và “He doesn’t play football”.
Nhầm câu khẳng định với câu hỏi: Trẻ đôi khi viết “Does she likes music?” nhưng không nhận ra đây là câu hỏi cần dùng đúng cấu trúc. Cha mẹ nên cho bé phân biệt ba dạng câu: “She likes music”, “Does she like music?” và “She doesn’t like music”.
Học thuộc mà không xác định chủ ngữ: Nếu trẻ chỉ ghi nhớ một vài câu mẫu, bé dễ lúng túng khi gặp chủ ngữ mới. Hãy thường xuyên thay đổi chủ ngữ từ đại từ sang tên riêng hoặc danh từ như “the cat”, “my parents” và “the students”.
Không cần sửa tất cả lỗi cùng lúc. Mỗi buổi, cha mẹ có thể tập trung vào một điểm như chọn đúng do/does hoặc dùng động từ nguyên mẫu. Khi trẻ làm đúng ổn định, hãy chuyển sang luyện câu hỏi và câu phủ định trong cùng một bài.
Kết luận
Để giúp trẻ nhớ cách dùng do và does, cha mẹ nên bắt đầu từ quy tắc chủ ngữ: I, you, we, they và chủ ngữ số nhiều đi với do; he, she, it và chủ ngữ số ít đi với does. Tiếp theo, cho bé luyện câu hỏi, câu phủ định và so sánh các cặp câu có chủ ngữ khác nhau.
Những buổi học ngắn kết hợp thẻ chủ ngữ, bài tập điền từ và trò chơi phỏng vấn sẽ giúp trẻ ghi nhớ tự nhiên hơn. Quan trọng nhất là khuyến khích bé xác định chủ ngữ trước khi lựa chọn do hoặc does, từ đó từng bước sử dụng đúng cấu trúc trong bài tập và giao tiếp tiếng Anh hằng ngày.
