Tính nhẩm phép cộng giúp trẻ thực hiện phép tính nhanh hơn mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào giấy bút. Tuy nhiên, nhiều trẻ thường đếm từng ngón tay, dễ mất tập trung hoặc lúng túng khi cộng các số lớn hơn 10. Để cải thiện kỹ năng này, trẻ cần hiểu bản chất của các con số và biết lựa chọn cách tính phù hợp.
Phụ huynh có thể bắt đầu từ những phép cộng đơn giản, sau đó hướng dẫn trẻ tách số, tạo thành chục tròn và vận dụng các mẹo tính nhẩm. Quan trọng nhất là giúp trẻ hiểu vì sao cách tính đó đúng, thay vì bắt trẻ học thuộc nhiều quy tắc cùng lúc.
1. Giúp trẻ hiểu cấu tạo số trước khi luyện tính nhẩm
Muốn tính nhẩm nhanh, trẻ cần hiểu một số có thể được tách thành những phần nhỏ hơn. Đây là nền tảng để thực hiện các phép cộng mà không phải đếm lần lượt từng đơn vị.
Ví dụ, số 8 có thể được tách thành 5 và 3; số 7 có thể được tách thành 2 và 5. Khi hiểu cách tách số, trẻ sẽ dễ tìm cách cộng thuận tiện hơn.
Với phép tính (8 + 5), thay vì đếm tiếp từ 8 đến 13, hãy hướng dẫn trẻ tách 5 thành 2 và 3:
- Lấy 2 cộng với 8 để được 10.
- Còn lại 3.
- Lấy 10 cộng 3 bằng 13.
Vậy (8 + 5 = 13).
Để trẻ hiểu rõ hơn, phụ huynh có thể dùng que tính, nắp chai hoặc các vật nhỏ. Cho trẻ lấy 8 vật, sau đó thêm 5 vật và thử gom thành nhóm 10. Khi trẻ đã quen với cách tạo thành chục, hãy chuyển dần sang tính bằng lời nói.
Không nên yêu cầu trẻ bỏ ngay thói quen dùng ngón tay nếu trẻ vẫn chưa hiểu cấu tạo số. Hãy dùng đồ vật như một bước trung gian, rồi giảm dần sự hỗ trợ khi trẻ tính tốt hơn.
2. Dạy trẻ cách cộng bằng cách tạo thành chục tròn
Tạo thành chục tròn là một trong những cách tính nhẩm hữu ích nhất đối với trẻ mới học phép cộng. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với những phép tính mà một số còn thiếu vài đơn vị để đạt 10, 20 hoặc một chục tròn khác.
Ví dụ: (9 + 6).
Hướng dẫn trẻ thực hiện như sau:
- Nhận ra số 9 cần thêm 1 để thành 10.
- Tách số 6 thành 1 và 5.
- Tính (9 + 1 = 10).
- Tính tiếp (10 + 5 = 15).
Vậy (9 + 6 = 15).
Có thể luyện thêm với các phép tính:
- (8 + 7 = 8 + 2 + 5 = 15).
- (7 + 5 = 7 + 3 + 2 = 12).
- (19 + 4 = 19 + 1 + 3 = 23).
- (28 + 5 = 28 + 2 + 3 = 33).
Khi trẻ đã hiểu cách làm, phụ huynh không cần yêu cầu trẻ đọc toàn bộ các bước trong mọi lần tính. Hãy để trẻ tự nhận ra số cần bù và tìm kết quả trong đầu.
Khi cùng con luyện tính nhẩm tại nhà, phụ huynh có thể lưu lại Bảng Cửu Chương để thuận tiện truy cập trong quá trình đồng hành cùng trẻ học Toán. Tuy nhiên, hãy ưu tiên giúp trẻ hiểu cách tách số và tạo thành chục tròn trước khi yêu cầu tính nhanh.
3. Hướng dẫn trẻ tách số để cộng nhanh hơn
Ngoài cách tạo thành chục tròn, trẻ có thể tách một số thành hàng chục và hàng đơn vị để tính nhẩm từng phần. Cách này đặc biệt hữu ích khi cộng các số có hai chữ số.
Ví dụ: (34 + 23).
Tách số 23 thành 20 và 3:
- (34 + 20 = 54).
- (54 + 3 = 57).
Vậy (34 + 23 = 57).
Với phép tính (46 + 17), trẻ có thể tách 17 thành 10 và 7:
- (46 + 10 = 56).
- (56 + 7 = 63).
Vậy (46 + 17 = 63).
Phụ huynh nên cho trẻ nhận diện hàng chục và hàng đơn vị trước khi thực hành. Có thể hỏi: “Số 17 gồm mấy chục và mấy đơn vị?” rồi mới chuyển sang phép cộng. Khi trẻ hiểu rằng 17 gồm 10 và 7, việc tính nhẩm sẽ tự nhiên hơn.
Khi cần thêm bài thực hành, phụ huynh có thể chọn các bài tập Toán phù hợp với trình độ của trẻ, bắt đầu từ phép cộng hai số nhỏ rồi tăng dần lên các số có hai chữ số. Nên ưu tiên bài tập giúp trẻ vận dụng cách tách số thay vì chỉ lặp lại một dạng phép tính.
4. Dạy trẻ làm tròn số để tính nhẩm thuận tiện
Làm tròn số là cách hữu ích khi một số gần với chục tròn. Trẻ có thể cộng với chục tròn trước, sau đó điều chỉnh phần đã thêm vào.
Ví dụ: (29 + 6).
- Làm tròn 29 thành 30 bằng cách thêm 1.
- Tính (30 + 6 = 36).
- Vì đã thêm 1 vào số 29, cần bớt lại 1.
- Kết quả là (36 – 1 = 35).
Vậy (29 + 6 = 35).
Một ví dụ khác: (48 + 15).
Có thể tách 15 thành 2 và 13 để đưa 48 thành 50:
- (48 + 2 = 50).
- Còn lại (15 – 2 = 13).
- (50 + 13 = 63).
Vậy (48 + 15 = 63).
Ban đầu, phụ huynh nên chọn các phép tính mà số cần làm tròn chỉ cách chục tròn 1 hoặc 2 đơn vị. Khi trẻ hiểu cách bù và điều chỉnh, hãy tăng dần độ khó. Không nên chỉ nói “cứ làm tròn cho dễ tính”. Trẻ cần hiểu rằng khi thêm một lượng vào số ban đầu, phải trừ lại đúng lượng đó để kết quả không thay đổi.
5. Giúp trẻ nhận ra các cặp số có tổng bằng 10
Ghi nhớ những cặp số có tổng bằng 10 giúp trẻ tính nhẩm nhanh hơn, đặc biệt khi gặp các phép cộng cần tạo thành chục tròn.
Các cặp số cần luyện gồm:
- 1 và 9.
- 2 và 8.
- 3 và 7.
- 4 và 6.
- 5 và 5.
Phụ huynh có thể hỏi nhanh theo lượt: “Số 6 cần thêm mấy để thành 10?”, “Số 3 ghép với số nào để được 10?”. Sau đó đổi chiều câu hỏi để trẻ không chỉ nhớ theo một thứ tự cố định.
Khi trẻ đã quen, hãy áp dụng vào phép cộng:
- (6 + 8 = 6 + 4 + 4 = 14).
- (7 + 9 = 7 + 3 + 6 = 16).
- (18 + 5 = 18 + 2 + 3 = 23).
Ở phép tính cuối, trẻ nhận ra 18 cần thêm 2 để thành 20, vì vậy tách 5 thành 2 và 3 để tính thuận tiện hơn. Để giúp trẻ ghi nhớ lâu, có thể dùng thẻ số hoặc trò chơi ghép đôi. Mỗi lần trẻ ghép đúng hai số có tổng bằng 10, hãy yêu cầu trẻ nêu thêm một phép tính có thể áp dụng cặp số đó.
6. Bài tập tính nhẩm phép cộng cho trẻ
Sau khi làm quen với các cách tính, trẻ cần luyện tập để lựa chọn phương pháp phù hợp. Hãy cho trẻ tự tính trước, sau đó mới đối chiếu đáp án.
Dạng 1: Cộng trong phạm vi 20
- (7 + 5 = ? )
- (8 + 6 = ? )
- (9 + 4 = ? )
- (6 + 8 = ? )
- (9 + 7 = ? )
Đáp án: 12, 14, 13, 14, 16.
Dạng 2: Cộng để tạo thành chục tròn
- (19 + 5 = ? )
- (28 + 4 = ? )
- (39 + 6 = ? )
- (47 + 3 = ? )
- (58 + 2 = ? )
Đáp án: 24, 32, 45, 50, 60.
Dạng 3: Cộng các số có hai chữ số
- (32 + 15 = ? )
- (46 + 23 = ? )
- (57 + 16 = ? )
- (28 + 35 = ? )
- (64 + 18 = ? )
Đáp án: 47, 69, 73, 63, 82.
Khi chữa bài, đừng chỉ đánh dấu đúng hoặc sai. Hãy hỏi trẻ đã dùng cách nào: tách số, tạo thành chục tròn hay cộng hàng chục trước. Nếu trẻ có cách làm khác nhưng hợp lý và cho kết quả đúng, hãy khuyến khích trẻ giải thích cách nghĩ của mình.
7. Cách luyện tính nhẩm mỗi ngày mà không gây áp lực
Tính nhẩm nhanh là kỹ năng cần được rèn luyện thường xuyên. Tuy nhiên, ép trẻ làm quá nhiều phép tính hoặc yêu cầu trả lời thật nhanh ngay từ đầu có thể khiến trẻ căng thẳng và dễ sai.
Phụ huynh có thể áp dụng một số cách sau:
- Luyện trong thời gian ngắn: Mỗi buổi khoảng 5–10 phút, tùy khả năng tập trung của trẻ.
- Bắt đầu từ phép tính vừa sức: Khi trẻ làm đúng phần lớn bài tập, mới tăng độ khó.
- Kết hợp trò chơi: Đố nhanh, ghép thẻ số hoặc tìm cặp số có tổng bằng 10 giúp việc luyện tập sinh động hơn.
- Khuyến khích trẻ nói cách nghĩ: Khi trẻ chưa tính nhanh, hãy ưu tiên hiểu đúng trước rồi mới rèn tốc độ.
- Ôn lại lỗi thường gặp: Nếu trẻ hay cộng nhầm, hãy quay lại cách tách số hoặc tạo thành chục tròn thay vì chỉ tăng số lượng bài.
Phụ huynh cũng có thể tận dụng các tình huống hằng ngày. Chẳng hạn, khi có 8 quả cam và mua thêm 5 quả, hãy hỏi trẻ có tất cả bao nhiêu quả. Khi đi mua đồ, có thể yêu cầu trẻ nhẩm tổng số món hoặc tổng số đồ vật. Những hoạt động đơn giản giúp trẻ thấy phép cộng có ích trong thực tế.
Kết luận
Để giúp trẻ tính nhẩm phép cộng nhanh, phụ huynh nên dạy trẻ hiểu cấu tạo số, biết tạo thành chục tròn, tách số và làm tròn khi phù hợp. Sau đó, hãy cho trẻ luyện tập qua những phép tính từ dễ đến khó và vận dụng vào các tình huống quen thuộc.
Không cần đặt nặng tốc độ ngay từ đầu. Khi trẻ hiểu cách tính, được luyện tập đều đặn và có cơ hội tự giải thích suy nghĩ, tốc độ và độ chính xác sẽ dần cải thiện.
