Khi học Toán, trẻ có thể hiểu cách cộng, trừ nhưng vẫn thường xuyên đưa ra đáp án sai. Nguyên nhân không phải lúc nào cũng do trẻ chưa nắm kiến thức. Nhiều trường hợp xuất phát từ việc chưa hiểu giá trị hàng chục, hàng đơn vị, quên nhớ khi cộng, mượn sai khi trừ hoặc vội vàng tính toán.
Nhận biết sớm những lỗi trẻ thường gặp khi học phép cộng, phép trừ giúp cha mẹ và giáo viên hướng dẫn đúng cách, thay vì chỉ yêu cầu trẻ làm lại nhiều lần. Quan trọng nhất là tìm ra bước trẻ đang nhầm, giải thích bằng ví dụ dễ hiểu và cho trẻ luyện tập vừa sức.
1. Nhầm lẫn giữa hàng chục và hàng đơn vị
Đây là lỗi khá phổ biến khi trẻ bắt đầu làm quen với phép cộng, phép trừ có số gồm hai chữ số. Trẻ có thể chưa hiểu rõ rằng mỗi chữ số nằm ở một hàng khác nhau, dẫn đến việc đặt tính hoặc tính toán không chính xác.
Ví dụ, với phép tính 34 + 25, trẻ có thể cộng 3 + 2 = 5 và 4 + 5 = 9 nhưng lại ghi kết quả thành 59 mà không xác định đúng vị trí các chữ số. Trong trường hợp này, đáp án tình cờ đúng, nhưng nếu trẻ chưa hiểu quy tắc đặt hàng thì rất dễ sai ở những phép tính khác.
Một lỗi khác là trẻ cộng các chữ số theo thứ tự từ trái sang phải nhưng không phân biệt hàng chục và hàng đơn vị, đặc biệt khi gặp phép tính có nhớ.
Cách khắc phục:
- Cho trẻ dùng que tính, bó chục hoặc đồ vật để biểu diễn số. Chẳng hạn, số 34 gồm 3 bó chục và 4 que đơn vị.
- Khi đặt tính, hướng dẫn trẻ viết chữ số hàng đơn vị thẳng cột với hàng đơn vị, hàng chục thẳng cột với hàng chục.
- Yêu cầu trẻ đọc thành lời cách tính: “Cộng hàng đơn vị trước, sau đó cộng hàng chục”.
- Tăng dần độ khó từ phép tính không nhớ sang phép tính có nhớ.
Để củng cố nền tảng số học, phụ huynh có thể kết hợp việc luyện tính với các hoạt động học tập trên Bảng Cửu Chương, đồng thời quan sát xem trẻ đã hiểu cách phân tách số hay mới chỉ làm theo thao tác mẫu.
2. Quên nhớ khi thực hiện phép cộng có nhớ
Khi cộng hai số có tổng ở hàng đơn vị lớn hơn hoặc bằng 10, trẻ cần viết chữ số hàng đơn vị của kết quả và nhớ 1 sang hàng chục. Nếu quên bước này, trẻ sẽ cho kết quả nhỏ hơn đáp án đúng.
Ví dụ:
27
+ 18
—-
35
Trẻ có thể tính 7 + 8 = 15, viết 5 rồi cộng 2 + 1 = 3 nhưng quên cộng thêm 1 đã nhớ. Kết quả đúng phải là 45.
Một số trẻ lại mắc lỗi ngược lại: nhớ 1 nhưng không ghi chữ số hàng đơn vị đúng, hoặc cộng số nhớ hai lần. Những lỗi này thường xuất hiện khi trẻ chưa hiểu ý nghĩa của việc đổi 10 đơn vị thành 1 chục.
Cách khắc phục:
- Cho trẻ tính hàng đơn vị trước và nói rõ kết quả, chẳng hạn “7 cộng 8 bằng 15”.
- Hướng dẫn trẻ viết 5 ở hàng đơn vị và nhớ 1 chục sang hàng chục.
- Khi chuyển sang hàng chục, yêu cầu trẻ cộng đủ ba số: 2 + 1 + 1 = 4.
- Sau khi tính xong, cho trẻ kiểm tra lại từng cột thay vì chỉ nhìn đáp án cuối cùng.
Ban đầu, nên cho trẻ làm một số phép cộng có nhớ đơn giản. Khi trẻ đã thực hiện đúng và hiểu vì sao phải nhớ, mới tăng số lượng bài tập hoặc kết hợp nhiều dạng phép tính.
3. Mượn sai hoặc quên trừ số đã mượn
Trong phép trừ có nhớ, trẻ thường gặp khó khăn khi chữ số ở hàng đơn vị của số bị trừ nhỏ hơn chữ số tương ứng ở số trừ. Trẻ cần đổi 1 chục thành 10 đơn vị, nhưng nếu quên điều chỉnh hàng chục hoặc trừ sai số đã mượn, kết quả sẽ không chính xác.
Ví dụ:
42
– 17
—-
35
Trẻ có thể lấy 7 trừ 2 hoặc lấy 4 trừ 1 theo thứ tự nhìn thấy, dẫn đến đáp án sai. Với phép tính này, cách làm đúng là:
- Vì 2 không trừ được 7 trong phạm vi số tự nhiên, đổi 1 chục của 42 thành 10 đơn vị.
- Khi đó, 42 được tách thành 3 chục và 12 đơn vị.
- Tính 12 − 7 = 5.
- Tính 3 − 1 = 2.
Vậy 42 − 17 = 25.
Cách khắc phục:
- Giải thích việc mượn bằng đồ vật: đổi một bó gồm 10 que thành 10 que rời.
- Cho trẻ thực hiện từng bước, không yêu cầu tính nhẩm toàn bộ ngay từ đầu.
- Nhắc trẻ giảm hàng chục đi 1 sau khi đổi một chục thành 10 đơn vị.
- Dùng phép cộng để kiểm tra kết quả: nếu 42 − 17 = 25 thì 25 + 17 phải bằng 42.
Không nên chỉ đánh dấu đáp án sai rồi yêu cầu trẻ làm lại. Hãy xác định trẻ sai ở bước đổi chục, bước trừ hàng đơn vị hay bước trừ hàng chục để hướng dẫn đúng nguyên nhân.
4. Đặt tính không thẳng cột và ghi kết quả sai vị trí
Đặt tính lệch cột khiến trẻ dễ cộng hoặc trừ nhầm các hàng. Lỗi này thường xảy ra khi trẻ viết số không ngay ngắn, chưa quen với cách trình bày phép tính hoặc làm bài quá nhanh.
Ví dụ, khi thực hiện 36 + 8, trẻ có thể viết số 8 dưới chữ số 3 thay vì chữ số 6. Khi đó, trẻ đang cộng các chữ số thuộc hai hàng khác nhau, nên kết quả không phản ánh phép tính ban đầu.
Cách khắc phục:
- Sử dụng giấy ô vuông để trẻ viết mỗi chữ số vào một ô.
- Hướng dẫn trẻ xác định cột hàng đơn vị trước khi đặt số thứ hai.
- Cho trẻ kiểm tra vị trí các chữ số trước khi bắt đầu tính.
- Khi làm bài trên giấy, khuyến khích trẻ trình bày phép tính theo cột thay vì viết các bước rời rạc.
Nếu trẻ thường xuyên mắc lỗi này, nên giảm số lượng phép tính trên mỗi dòng và ưu tiên cách trình bày rõ ràng. Khi thao tác đã ổn định, trẻ có thể chuyển dần sang cách viết thông thường.
5. Tính nhẩm quá nhanh và nhầm dấu cộng, dấu trừ
Một số trẻ có xu hướng nhìn số rồi đưa ra đáp án ngay mà không đọc kỹ dấu phép tính. Trẻ có thể thực hiện phép cộng khi đề bài yêu cầu phép trừ, hoặc áp dụng máy móc một cách tính đã quen thuộc.
Ví dụ, trẻ nhìn thấy 15 − 6 nhưng lại tính thành 15 + 6. Trường hợp khác, trẻ làm đúng phép tính đầu tiên nhưng đến câu tiếp theo lại tiếp tục dùng thao tác cũ vì không chú ý dấu.
Ngoài ra, khi tính nhẩm, trẻ có thể đếm thiếu hoặc đếm thừa một đơn vị. Chẳng hạn, bắt đầu từ 8 rồi đếm lùi 3 bước nhưng chỉ lùi 2 bước, khiến kết quả bị sai.
Cách khắc phục:
- Yêu cầu trẻ đọc phép tính thành lời trước khi trả lời.
- Dùng bút đánh dấu dấu cộng hoặc dấu trừ khi trẻ thường xuyên nhầm.
- Với phép trừ, cho trẻ đếm lùi trên trục số hoặc dùng đồ vật để minh họa số lượng giảm đi.
- Khuyến khích trẻ kiểm tra lại bằng phép tính ngược khi phù hợp.
Trẻ không cần tính thật nhanh ngay từ đầu. Mục tiêu trước tiên là hiểu đúng yêu cầu và tính chính xác; tốc độ sẽ cải thiện khi trẻ luyện tập thường xuyên.
6. Không kiểm tra kết quả sau khi tính
Nhiều trẻ cho rằng hoàn thành phép tính là xong mà không kiểm tra lại. Vì vậy, những lỗi nhỏ như quên nhớ, viết nhầm số hoặc tính thiếu một bước thường không được phát hiện.
Chẳng hạn, trẻ tính 53 − 28 = 35. Nếu kiểm tra bằng phép cộng, trẻ sẽ thấy 35 + 28 = 63, không phải 53. Điều này cho biết kết quả ban đầu chưa đúng.
Cách khắc phục:
Dạy trẻ một quy trình kiểm tra đơn giản sau mỗi phép tính:
- Đọc lại đề để xác định đúng dấu và các số.
- Kiểm tra cách đặt tính và từng bước thực hiện.
- Dùng phép tính ngược để kiểm tra nếu có thể.
- Ước lượng kết quả để phát hiện đáp án bất hợp lý.
Ví dụ, với phép tính 68 − 29, trẻ có thể nhận thấy kết quả phải nhỏ hơn 68 và gần 40. Nếu đáp án là 59 hoặc 12, trẻ nên tính lại để tìm nguyên nhân.
Phụ huynh có thể cho trẻ luyện các dạng bài tập Toán phù hợp với trình độ hiện tại, nhưng nên ưu tiên chất lượng hơn số lượng. Sau mỗi bài, hãy để trẻ tự giải thích cách làm và tìm lỗi nếu có, thay vì chỉ đối chiếu đáp án.
Kết luận
Những lỗi trẻ thường gặp khi học phép cộng, phép trừ chủ yếu liên quan đến việc hiểu giá trị hàng, thực hiện phép tính có nhớ, đặt tính, nhận diện dấu và kiểm tra kết quả. Mỗi lỗi cần một cách hướng dẫn khác nhau; việc bắt trẻ làm thật nhiều bài mà không tìm đúng nguyên nhân thường không mang lại hiệu quả lâu dài.
Cha mẹ nên cho trẻ luyện tập từ dễ đến khó, sử dụng đồ vật hoặc hình ảnh khi cần và khuyến khích trẻ trình bày cách tính bằng lời. Khi trẻ hiểu vì sao mình sai và biết cách tự kiểm tra, kỹ năng cộng trừ sẽ dần chính xác, vững vàng hơn.
