Phép trừ có thể khá trừu tượng với trẻ nhỏ nếu bé chỉ nhìn thấy các con số và dấu trừ trên giấy. Khi được quan sát hình ảnh cụ thể, chẳng hạn một nhóm quả táo giảm đi vài quả hoặc một hàng con vật bị lấy bớt, bé sẽ dễ hiểu hơn rằng phép trừ dùng để tìm số lượng còn lại.
Để dạy bé học phép trừ qua hình ảnh hiệu quả, phụ huynh nên bắt đầu bằng tranh đơn giản, hướng dẫn bé đếm trước và sau khi bớt đồ vật, rồi mới chuyển sang viết phép tính. Cách học này giúp trẻ kết nối hình ảnh với con số, đồng thời tạo cơ hội thực hành mà không biến giờ học thành việc ghi nhớ máy móc.
1. Dùng hình ảnh để giúp bé hiểu ý nghĩa của phép trừ
Trước khi yêu cầu bé tính toán, hãy giúp bé nhận ra sự thay đổi về số lượng qua hình ảnh. Phụ huynh có thể sử dụng tranh quả táo, bông hoa, con vật hoặc đồ chơi mà bé quen thuộc.
Ví dụ, hãy cho bé xem hình có 5 quả táo. Sau đó, chỉ vào 2 quả được tô màu khác hoặc có dấu gạch chéo để thể hiện chúng đã được lấy đi. Hỏi bé: “Ban đầu có 5 quả táo, 2 quả đã được lấy đi, vậy còn mấy quả?”.
Bé có thể đếm 3 quả còn lại và làm quen với phép tính:
(5 – 2 = 3)
Khi thực hiện hoạt động này, phụ huynh nên hướng dẫn theo trình tự:
- Cho bé đếm tất cả đồ vật trong hình.
- Xác định số đồ vật đã bị lấy đi.
- Đếm lại những đồ vật còn nguyên.
- Ghép hoạt động với phép tính tương ứng.
Ban đầu, nên chọn hình ảnh có số lượng nhỏ, khoảng từ 1 đến 5. Khi bé đã hiểu cách lấy bớt, có thể tăng số lượng lên đến 10. Tranh nên rõ ràng, ít chi tiết trang trí để bé tập trung vào số lượng cần đếm. Điều quan trọng là bé phải hiểu hình ảnh đang thể hiện điều gì. Nếu chỉ nhìn tranh rồi đoán đáp án, trẻ có thể làm đúng nhưng chưa thực sự hiểu phép trừ.
2. Dạy bé phép trừ bằng tranh trước và sau
Một cách trực quan khác là sử dụng hai hình ảnh thể hiện cùng một tình huống ở hai thời điểm: trước khi lấy bớt và sau khi lấy bớt. Cách trình bày này giúp bé quan sát sự thay đổi rõ ràng hơn.
Ví dụ, hình thứ nhất có 7 con cá trong bể. Hình thứ hai chỉ còn 4 con cá vì 3 con đã bơi sang bể khác.
Từ hai hình ảnh, hãy đặt câu hỏi:
- Ban đầu có bao nhiêu con cá?
- Sau đó còn bao nhiêu con?
- Số cá đã bớt đi là bao nhiêu?
Bé có thể tìm được số cá đã bớt bằng cách đếm từ 4 lên 7, hoặc đếm số con cá biến mất trong tranh nếu hình ảnh thể hiện rõ. Khi đã xác định được 3 con cá bị bớt, hãy viết phép tính:
(7 – 3 = 4)
Với trẻ mới học, phụ huynh nên tập trung vào câu hỏi “Còn lại bao nhiêu?” trước. Khi bé đã hiểu, hãy mở rộng sang câu hỏi “Đã bớt đi bao nhiêu?” để trẻ làm quen với nhiều cách suy nghĩ khác nhau.
3. Hướng dẫn bé tính phép trừ bằng hình ảnh theo từng bước
Sau khi bé hiểu ý nghĩa của tranh, phụ huynh có thể hướng dẫn một quy trình cố định để trẻ tự giải quyết bài tập.
Ví dụ: (8 – 3 = ? )
Bước 1: Quan sát hình ban đầu.
Vẽ hoặc cho bé xem 8 chiếc bánh. Yêu cầu bé đếm từng chiếc và xác nhận tổng số là 8.
Bước 2: Đánh dấu số đồ vật bị lấy đi.
Khoanh tròn, gạch chéo hoặc che 3 chiếc bánh. Giải thích rằng những chiếc bánh này không còn nằm trong nhóm cần đếm nữa.
Bước 3: Đếm số đồ vật còn lại.
Bé đếm 5 chiếc bánh chưa bị gạch chéo.
Bước 4: Viết phép tính.
Từ hình ảnh, bé điền được:
(8 – 3 = 5)
Ở những lần đầu, phụ huynh có thể làm mẫu một bài rồi cùng bé thực hiện bài tiếp theo. Sau đó, hãy để bé tự quan sát tranh, đánh dấu đồ vật và ghi kết quả.
Nếu bé đếm nhầm, không nên lập tức đọc đáp án. Hãy đề nghị bé chỉ tay vào từng hình khi đếm để tránh bỏ sót hoặc đếm lặp. Cách làm chậm và rõ ràng giúp trẻ xây dựng kỹ năng đếm chính xác trước khi rèn tốc độ.
4. Kết hợp hình ảnh với các nhóm đồ vật quen thuộc
Trẻ thường dễ tập trung hơn khi hình minh họa gắn với những vật gần gũi trong cuộc sống. Phụ huynh có thể thay đổi chủ đề tranh theo sở thích của bé, chẳng hạn hoa, xe đồ chơi, trái cây hoặc động vật.
Ví dụ, với chủ đề bông hoa:
- Vẽ 6 bông hoa trên giấy.
- Cho bé tô màu 2 bông rồi gạch bỏ hoặc che 2 bông đó.
- Hỏi bé còn bao nhiêu bông hoa chưa bị lấy đi.
- Hướng dẫn bé viết (6 – 2 = 4).
Với chủ đề xe đồ chơi, có thể vẽ 9 chiếc xe trong gara rồi đánh dấu 4 chiếc đã chạy ra ngoài. Bé đếm số xe còn lại và xác định phép tính (9 – 4 = 5).
Phụ huynh cũng có thể dùng các trang luyện tập trên Bảng Cửu Chương làm điểm bắt đầu để sắp xếp hoạt động học tập tại nhà, nhưng nên lựa chọn cách minh họa phù hợp với khả năng nhận biết và đếm số của bé. Khi tự tạo tranh, chỉ cần giấy, bút màu và vài hình đơn giản; không nhất thiết phải chuẩn bị tài liệu cầu kỳ.
5. Bài tập phép trừ qua hình ảnh cho bé thực hành
Dưới đây là những bài tập ngắn để phụ huynh tự vẽ hình hoặc dùng đồ vật thay thế. Hãy cho bé trả lời trước rồi mới xem đáp án.
Bài 1: Đếm số quả bóng còn lại
Có 5 quả bóng. Bé gạch bỏ 2 quả bóng.
Phép tính: (5 – 2 = ? )
Đáp án: (5 – 2 = 3).
Bài 2: Đếm số con bướm còn lại
Có 7 con bướm đang đậu trên những bông hoa. 3 con bay đi.
Phép tính: (7 – 3 = ? )
Đáp án: (7 – 3 = 4).
Bài 3: Đếm số quả chuối còn lại
Có 9 quả chuối trong giỏ. 4 quả được lấy ra.
Phép tính: (9 – 4 = ? )
Đáp án: (9 – 4 = 5).
Bài 4: Điền số còn thiếu
Vẽ 8 ngôi sao, trong đó 5 ngôi sao được tô màu xám để biểu thị đã lấy đi. Hỏi còn bao nhiêu ngôi sao chưa tô màu?
Phép tính: (8 – 5 = ? )
Đáp án: (8 – 5 = 3).
Bài 5: Tự vẽ hình và đặt phép tính
Yêu cầu bé tự vẽ 10 quả táo, sau đó gạch bỏ 6 quả. Bé hãy đếm số quả còn lại và tự viết phép tính.
Đáp án: (10 – 6 = 4).
Khi đã quen với cách làm, bé có thể thử các bài tập Toán phù hợp với độ tuổi để luyện thêm kỹ năng đếm và thực hiện phép tính. Phụ huynh nên ưu tiên bài có hình minh họa rõ ràng, số lượng không quá nhiều và yêu cầu vừa sức với bé.
6. Cách giúp bé học phép trừ qua hình ảnh hiệu quả hơn
Hình ảnh chỉ thực sự hữu ích khi được sử dụng đúng cách. Nếu tranh quá nhiều chi tiết hoặc có nhiều vật thể chồng lên nhau, trẻ có thể mất tập trung và đếm sai. Phụ huynh nên lưu ý một số điểm sau:
- Chọn hình rõ ràng: Mỗi đồ vật cần có khoảng cách vừa đủ để bé dễ đếm.
- Dùng số lượng phù hợp: Bắt đầu từ 3–5 vật rồi tăng dần đến 10.
- Giữ cách thể hiện nhất quán: Có thể dùng dấu gạch chéo hoặc khoanh tròn để biểu thị đồ vật bị lấy đi, tránh thay đổi ký hiệu liên tục trong một bài.
- Cho bé tự thao tác: Hãy để bé tự chỉ, khoanh hoặc gạch bỏ hình thay vì người lớn làm hết.
- Kết hợp lời nói với phép tính: Sau khi đếm xong, khuyến khích bé diễn đạt “Có 7, bớt 3, còn 4” rồi mới viết phép trừ.
- Không đặt nặng tốc độ: Mục tiêu đầu tiên là hiểu và đếm đúng; tốc độ sẽ cải thiện khi bé thực hành thường xuyên.
Mỗi lần học chỉ cần khoảng 5–10 phút, tùy mức độ tập trung của trẻ. Nếu bé đã mệt hoặc không còn hứng thú, phụ huynh có thể dừng lại và tiếp tục vào lúc khác. Việc học ngắn nhưng đều đặn thường dễ duy trì hơn những buổi học kéo dài.
Kết luận
Dạy bé học phép trừ qua hình ảnh giúp trẻ nhìn thấy rõ sự thay đổi về số lượng và hiểu ý nghĩa của việc lấy bớt. Phụ huynh có thể bắt đầu bằng tranh trước và sau, hướng dẫn bé đánh dấu đồ vật bị lấy đi, đếm số còn lại rồi chuyển dần sang viết phép tính.
Khi hình ảnh phù hợp với độ tuổi, bài tập được tăng độ khó từ từ và bé có cơ hội tự thao tác, việc học phép trừ sẽ trở nên trực quan và nhẹ nhàng hơn. Điều quan trọng nhất là giúp trẻ hiểu cách làm, không chỉ ghi nhớ đáp án.
